परिचय
कफी प्रमुख पेय पदार्थहरु मध्ये एक नरम पेय पदार्थ हो। ब्यापारिक कारोबारका हिसाबले कफी बिश्वमा पेट्रोलियम पदार्थपछिको दोश्रो ठूलो परिमाणमा बिक्री बितरण हुने बस्तु पनि हो । कफी संसारको ७० भन्दा बढी देशमा उत्पादन हुने गर्दछ । बिश्वमा सबैभन्दा बढी कफी उत्पादन गर्ने देश ब्राजिल हो भने अमेरिका सबभन्दा बढी खपत गर्ने देश हो। कफीमा उत्तेजना र स्फुर्ति ल्याउने क्याफिन०हुन्छ, यसले मानसिक र शारिरीक थकान मेट्छ, अल्छीपन र निद्रा हटाउँछ । यसमागुलियो पदार्थ ९कार्बोहाइड्रेट०, प्रोटिन ९नाइट्रोजिनस कम्पाउण्ड०, अम्ल ९क्लोरोजेनिक एसिड०, वास्ना ९भोलाटाइल कम्पाउण्ड० र कार्बोक्सिलिक एसिड पाइन्छ । कफी एक सदाबहार बहुबर्षे नगदे बाली हो । कफीको बोट साना झाडीदेखि ठूला रुखसम्मका हुन्छन् । बानस्पतिक बर्गिकरण अनुसार कफी रुबियसी परिवारमा पर्दछ । यो प्रमुख रुपमा चार किसिमका कफीहरु उल्लेखमा आएका छन्। ती हुन्ः अराबिका रोवष्टा, लाईबेरिका र एक्सेल्सा । आर्थिक दृष्टिकोणले अराबिका र रोबस्टा बढी महत्वपूर्ण मानिएका कफी हुन्। अराबिका कफीको गुणस्तर राम्रो हुने भएकोले विश्वमा करीब ७० प्रतिशत उत्पादन यसैको हुन्छ भने बाँकी ३० प्रतिशत रोबष्टा जातको कफीको खेती गरिन्छ । लाईबेरिका कफी नगन्य मात्रामा प्रयोगमा आउँछ । नेपालमा उत्पादन गरिने सबै कफी अराबिका कफी हुन
हावापानि
कफी खेतिको लागी जग्गा छनोट गर्दा सर्वप्रथम जलवायु लाई ध्यानदिनु पर्दछ । सरदर वार्षिक तापक्रम १५ देखी २५ डि।से।, सरदर वार्षिक वर्षा १५०० देखी २००० मि।लि।, औषत सापेक्षिक आद्रता ७० देखी ८० ५ भएको ८०० मि।देखी माथीको तुसारो एवं असिना नपर्ने उत्तर र उत्तरपूर्व मोहडा भएको क्षेत्र छनोट गर्नु पर्दछ । वार्षिक औषत तापक्रम १० डि।से।भन्दा कम र २८ डि।से। भन्दा वढि कफि खेतिको लागी उपयुक्त हुदैन । जलवायुलाई जमिनको उचाई मोहडा वनस्पति एवं अन्य व्यवस्थापन पक्षले प्रभाव पारी शुक्ष्मजलवायु जनाहुन्छ । कफिलाई यस्तो अनुकुल जलवायु श्रृजना भएमा प्रतिकुल हुने जमिनलाई पनि केही हदसम्म अनुकुल वनाउन सकिन्छ । कफिलाई फुलफुल्नु भन्दापहिले ४ – ५ महिना ९मंसिर देखीफागुन चैत्र० सम्म सुख्खा जलवायु हुनु आवश्यकहुन्छ ।
माटो
कफी खेतिको लागी ज्वालामुखीबाट निस्किएको माटो सवभन्दा राम्रो हुन्छ तर खैरो, रातो वा अन्य रंगको माटोमा पनि राम्रो उब्जनी लिन सकिन्छ । माटोको पि।एच। ६ देखी ६।५ भएको खुकुलो प्रसस्त प्रांगारीक पदार्थ भएको मलिलो र पानी नजम्ने दोमट माटो हुनु पर्दछ । यस्तो माटोले लामो समय सम्म चिस्यानकायम राख्ने हुन्छ र कफी उत्पादन राम्रो हुन्छ । माटोको पि।एच। ६ भन्दा कम भएमा सिफारीस अनुसार कृषिचुन प्रयोग गर्नु पर्दछ ।
जग्गाको तयारी
विरुवा लगाउने खाडलको तयारी स्
विरूवा लगाउनु भन्दा एक दुई महिना पहिलेदेखि रेखाड्ढन गरी खाडल खन्नु पर्छ । खाडल एक हात ९४५ से।मी।० गहिरो र त्यतिकै चौडा हुनुपर्छ । माथिल्लो आधा भागको मलिलो माटो छुट्टै र तल्लो भागको माटो छुट्टै राख्नु पर्छ । खाडल खनेपछि १५र२० दिन त्यसै खुला राख्नु पर्छ, यसो गर्दा माटो भित्र रहेका कीरा एवं रोगका जीवाणु घामको रापले नष्ट हुन्छन् । खाडल पुर्ने समयमा खाडलको एकातिर थुपारेको माथिल्लो भागको माटोमा ४र५ केजी राम्रोसँग पाकको गोठे वा कम्पोष्ट मल, २५० ग्राम नीम वा च्यूरीको पीनारखरानी र २०० ग्राम कृषि चुन मिलाई खाडलको पीँंधमा राख्ने र त्यसपछि अर्कोतिर थुपारेको तल्लो भागको माटोले जमिनको सतह भन्दा १० से।मि। ९चार इन्च० उचा हुने गरी खाल्डो पुर्नु पर्छ । यसरी पुरेको खाल्डोमा पछि विरूवा लगाउँदा थाहा पाउन ठीक बीचमा पर्ने गरी एक किला गाड्नु पर्छ
विरुवाको छनोट ः
कफीका विरूवा ठूला प्लाष्टिक थैला तयार गरी बोट एवं जरा सर्लक्क सिंधा बढेको, कम्तिमा ३० से।मी। उचाई र ६र७ जोर पात भएका र ८ महिना देखि १८ महिना उमेरको हुनु पर्छ । जात छुट्टिएको, घाम पानी सहन सक्ने गरी कडा बनाइएको र विश्वासिलो
नर्सरीबाट ल्याइएको हुनु पर्छ ।
विरुवा ढुवानी ः
प्लाष्टिक थैला सहितको विरूवा टाढाबाट ढुवानी गर्न अप्ठेरो र महङ्गो पर्ने भएकोले कफी पकेट क्षेत्रभित्र नै नर्सरी गरी विरूवा उत्पादन गर्नु पर्छ । कफीका विरूवा प्लाष्टिकथैलामा माटोको गोला सहित सार्ने बगैंचामा लैजानु पर्छ ।
विरूवा सार्ने समय ः
कफीका विरूवा बर्षाको शुरु ९असार० मा नै सार्नु राम्रो हुन्छ । कफी लगाउने जग्गामा पानी जम्ने समस्या भएमा बर्षादको आखिरी ९भदौं तिर लगाउनु उपयुक्त हुन्छ । ठूलो प्लाष्टिक थैलाका विरूवा भए सिंचाई उपलब्ध हुने ठाउँमा फागुन महिनामा लगाउँदा एक वर्ष पहिले नै फुल फल लाग्न शुरु गर्दछन् । विरूवा बेलुकी पख सार्दा घामको तापले ओइलाउन पाउदैन ।
विरूवा सार्ने तरिका ः
विरूवा लगाउने समयमा खाडल पुर्दा गाडेको किला उखलेर त्यसमा विरूवाको गोला अटाउनेखाल्टो बनाउनु पर्छ । पोली ब्यागबाट विरूवा निकाल्दा गोला नफुटाई निकाल्ने र गोला सहित खाल्टोमा राखी पुर्नुपर्छ । पुर्ने क्रममा प्लाष्टिक थैलामा जहाँसम्म माटोले ढाकेको थियो त्यति भाग मात्र विरूवा लगाउँदा पुर्नुपर्छ । कम पुरे विरूवा सुक्ने र बढीपुरे डाँठ कुहिने डर हुन्छ । खाडल ताजा घाँसपात राखी तत्काल पुरेको हुनु हुँदैन । यस्तो घाँसपात सड्दा निस्कने तातोले विरूवाको जरा जलाउने र त्यहाँ रहेको हावालेसुकाउन सक्छ । विरूवा रोपेको फेद वरिपरिको माटो बसेर दब्ने र पानी जम्ने सम्भावना रहने भएकाले जमिन सतह भन्दा १०— १५ ईन्च अग्लो हुने गरी माटो उठाउनु पर्छ । विरूवाको मूल जरा चुडिएको, बाङ्गो भई बटारिएको, मसिनो डाँठ भै अल्गिएको र अस्वस्थ विरूवा सार्नु हुँदैन । बेजात देखिने र बोट मुनि आफैं उम्रिएका विरूवा पनि सार्नु हुँदैन, यस्ता विरूवाबाट गुणस्तरहिन फल उत्पादन हुन्छ ।
मलखाद
बोट बढ्न, निश्चित आकार दिन तथा हाँगा र पातको समुचित वृद्धि र विकासको लागि आवश्यक खाद्यतत्वको मात्रा तथा माटोले मल सोसेर लिन सक्ने क्षमताको र माटो वा बोटको पात जाँच गरेर प्राप्त नतिजाको आधारमा मलखादको मात्रा सिफारिस गरिन्छ ।
साधारणतया फलले माटोबाट लिएको पोषक तत्वको मात्रा अर्को वर्ष फल लाग्ने डाँठरपातरहाँगारकाण्डलाई आवश्यक पर्ने पोषक तत्व र माटोबाट उडेर र चुहिएर जाने पोषक तत्व समेत बिचार गरी मलखादको मात्रा सिफारिश गरिन्छ । हुर्केको र धेरै फल्ने कफी बोटलाई प्रतिबर्ष सामान्यतया १०० ग्राम नाइट्रोजन, २०–३० ग्राम फस्फोरस र १०० ग्राम पोटास मलको आवश्यकता पर्दछ । १ टन क्लिन बिन उत्पादन गर्दा ४० के।जी। नाइट्रोजन, ७ के।जी। फस्फोरस र ४५ के।जी। पोटास उपयोग गर्छ । तसर्थ उत्पादकत्वका आधारमा पनि मलको मात्रामा फरक पर्छ ।
साधारणतय पहिलो बर्ष ५ ग्राम नाइट्रोजन र ५ ग्राम पोटास प्रति बोट ३–४ पटक दिने ।
दोस्रो बर्ष ः १० ग्राम नाइट्रोजन र १० ग्राम पोटास प्रतिबोट ३–४ पटक गरेर दिने ।
तेस्रो देखि पाँचांै बर्ष ः १२ ग्राम नाईट्रजन, ५ ग्राम फस्फोरस र १२ ग्राम पोटास प्रतिबोट ३–४ पटक गरेर दिने ्र
प्रभावकारी रूपमा मलको प्रयोग गर्ने तरिका
प्राङ्गरिक मलको प्रयोग बढी भन्दा बढी गर्ने ।
खेतबारीमा भएका झारपातहरू कुहाएर पुनः प्रयोग गर्ने ।
हाँगाहरु जहाँसम्म फैलिएको छ, सो को मुनि ३० देखि ४० से।मी। लम्बाई, २० देखि३० से।मी।चौडाई र १५–२० से।मी। गहिरो खाडल खनि मल राख्ने ।
प्रत्येक वर्ष हाँगाहरु फैलिए अनुसार बोटबाट दूरी मिलाई खाडल खनि मल राख्ने र खाडल फरक दिशामा बनाउने । ¬ महिनामा एक पटक झोलमलको प्रयोग गर्ने ।
छहारीको व्यवास्थपन
क० तत्कालीन छहारी
कफीका कलिला विरूवालाई तुषारो पर्ने मौसम ९मंसिर देखी माघ० र सुख्खा मौेसम ९फागुन देखी जेष्ठ० मा छहारीको अति जरुरी हुन्छ । त्यसको लागि धेरै समयसम्म पात नझर्ने रुखका हाँगाहरु जस्तै कटुस वा बाँसको स्याउला, बाँसको टोकरी, चित्रा, खर, पराल, बोरा आदिको छादन बनाई प्रत्येक बोटमा छाँया दिनुपर्छ । त्यसको साथै दुई बोटको बीचमा छिटो बढ्ने प्रकारका कोसे बालीहरु जस्तै अरहर, ढैंचा, सनहेम्प, टेफ्रोसिया आदि लगाउन पनि सकिन्छ ।
ख० अस्थायी छहारीस्
छहारी दिनको लागि ठूलठूला छाँयादार स्थायी विरूवा नहुर्किन्जेलसम्मको लागि अस्थायी छहारीको ब्यवस्था मिलाउनु पर्दछ । अस्थायी छहारीका रुखहरु कफी विरूवा रोप्नु भन्दा १ देखी २ वर्ष अगाडि नै रोप्नु पर्दछ । यनीहरु छिटो बढ्ने, पात मसिनो वा सानो हुने, कफी बालीलाई नोक्सान नपु¥याउने प्रकारको हुनुपर्छ ।अस्थायी छहारीका रुखहरु कफीको प्रत्येक दुई वाउन सकिन्छ । केराले जमिनबाट बढी पानी सोस्ने हुँदा सिंचाईको सुविधा भएको ठाउँमा मात्र यसलाई लगाउनुपर्छ । तीन लाइनको बीचमा रोप्नु पर्छ र स्थायी रुख हुर्के पछि हटाउनु पर्छ । इपिल इपिल, डाडाप, फलेदो, शितल चिनी, केरा, मेवा, आदि अस्थायी ५ छहारीको रुपमा लगा
ग० स्थायी छहारीस्
यस्ता रुखलाई शुरुमा ४ देखी ५ मिटरको फरकमा रोप्ने र बोट हुर्केर बढी छहारी दिन थालेपछि बीच बीचका बोट हटाई स्थान र अवस्था अनुसार ८ देखी १० मिटरको फरकमा स्थायी किसिमले राख्नु पर्छ । कफी बालीले हलुका छहारी मन पराउने हुँदा ५०५ घामछायाँ बोटमा पर्ने गरी रुखहरुलाई समय समयमा काटछाँट गरी पतल्याउनु पर्छ । कफीलाई बढी पहारिलो ठाउँमा ५० देखि ६० प्रतिशत, मध्यम ठाउँमा ४० देखि ५० प्रतिशत र उच्च भागमा ३५ देखि ४० प्रतिशत छहारीका आवश्यकता पर्छ । उत्तर मोहडा भएको जमिनमा पनि कमछहारी दिएपुग्छ ।
परिचय
कफी प्रमुख पेय पदार्थहरु मध्ये एक नरम पेय पदार्थ हो। ब्यापारिक कारोबारका हिसाबले कफी बिश्वमा पेट्रोलियम पदार्थपछिको दोश्रो ठूलो परिमाणमा बिक्री बितरण हुने बस्तु पनि हो । कफी संसारको ७० भन्दा बढी देशमा उत्पादन हुने गर्दछ । बिश्वमा सबैभन्दा बढी कफी उत्पादन गर्ने देश ब्राजिल हो भने अमेरिका सबभन्दा बढी खपत गर्ने देश हो। कफीमा उत्तेजना र स्फुर्ति ल्याउने क्याफिन०हुन्छ, यसले मानसिक र शारिरीक थकान मेट्छ, अल्छीपन र निद्रा हटाउँछ । यसमागुलियो पदार्थ ९कार्बोहाइड्रेट०, प्रोटिन ९नाइट्रोजिनस कम्पाउण्ड०, अम्ल ९क्लोरोजेनिक एसिड०, वास्ना ९भोलाटाइल कम्पाउण्ड० र कार्बोक्सिलिक एसिड पाइन्छ । कफी एक सदाबहार बहुबर्षे नगदे बाली हो । कफीको बोट साना झाडीदेखि ठूला रुखसम्मका हुन्छन् । बानस्पतिक बर्गिकरण अनुसार कफी रुबियसी परिवारमा पर्दछ । यो प्रमुख रुपमा चार किसिमका कफीहरु उल्लेखमा आएका छन्। ती हुन्ः अराबिका रोवष्टा, लाईबेरिका र एक्सेल्सा । आर्थिक दृष्टिकोणले अराबिका र रोबस्टा बढी महत्वपूर्ण मानिएका कफी हुन्। अराबिका कफीको गुणस्तर राम्रो हुने भएकोले विश्वमा करीब ७० प्रतिशत उत्पादन यसैको हुन्छ भने बाँकी ३० प्रतिशत रोबष्टा जातको कफीको खेती गरिन्छ । लाईबेरिका कफी नगन्य मात्रामा प्रयोगमा आउँछ । नेपालमा उत्पादन गरिने सबै कफी अराबिका कफी हुन
हावापानि
कफी खेतिको लागी जग्गा छनोट गर्दा सर्वप्रथम जलवायु लाई ध्यानदिनु पर्दछ । सरदर वार्षिक तापक्रम १५ देखी २५ डि।से।, सरदर वार्षिक वर्षा १५०० देखी २००० मि।लि।, औषत सापेक्षिक आद्रता ७० देखी ८० ५ भएको ८०० मि।देखी माथीको तुसारो एवं असिना नपर्ने उत्तर र उत्तरपूर्व मोहडा भएको क्षेत्र छनोट गर्नु पर्दछ । वार्षिक औषत तापक्रम १० डि।से।भन्दा कम र २८ डि।से। भन्दा वढि कफि खेतिको लागी उपयुक्त हुदैन । जलवायुलाई जमिनको उचाई मोहडा वनस्पति एवं अन्य व्यवस्थापन पक्षले प्रभाव पारी शुक्ष्मजलवायु जनाहुन्छ । कफिलाई यस्तो अनुकुल जलवायु श्रृजना भएमा प्रतिकुल हुने जमिनलाई पनि केही हदसम्म अनुकुल वनाउन सकिन्छ । कफिलाई फुलफुल्नु भन्दापहिले ४ – ५ महिना ९मंसिर देखीफागुन चैत्र० सम्म सुख्खा जलवायु हुनु आवश्यकहुन्छ ।
माटो
कफी खेतिको लागी ज्वालामुखीबाट निस्किएको माटो सवभन्दा राम्रो हुन्छ तर खैरो, रातो वा अन्य रंगको माटोमा पनि राम्रो उब्जनी लिन सकिन्छ । माटोको पि।एच। ६ देखी ६।५ भएको खुकुलो प्रसस्त प्रांगारीक पदार्थ भएको मलिलो र पानी नजम्ने दोमट माटो हुनु पर्दछ । यस्तो माटोले लामो समय सम्म चिस्यानकायम राख्ने हुन्छ र कफी उत्पादन राम्रो हुन्छ । माटोको पि।एच। ६ भन्दा कम भएमा सिफारीस अनुसार कृषिचुन प्रयोग गर्नु पर्दछ ।
जग्गाको तयारी
विरुवा लगाउने खाडलको तयारी स्
विरूवा लगाउनु भन्दा एक दुई महिना पहिलेदेखि रेखाड्ढन गरी खाडल खन्नु पर्छ । खाडल एक हात ९४५ से।मी।० गहिरो र त्यतिकै चौडा हुनुपर्छ । माथिल्लो आधा भागको मलिलो माटो छुट्टै र तल्लो भागको माटो छुट्टै राख्नु पर्छ । खाडल खनेपछि १५र२० दिन त्यसै खुला राख्नु पर्छ, यसो गर्दा माटो भित्र रहेका कीरा एवं रोगका जीवाणु घामको रापले नष्ट हुन्छन् । खाडल पुर्ने समयमा खाडलको एकातिर थुपारेको माथिल्लो भागको माटोमा ४र५ केजी राम्रोसँग पाकको गोठे वा कम्पोष्ट मल, २५० ग्राम नीम वा च्यूरीको पीनारखरानी र २०० ग्राम कृषि चुन मिलाई खाडलको पीँंधमा राख्ने र त्यसपछि अर्कोतिर थुपारेको तल्लो भागको माटोले जमिनको सतह भन्दा १० से।मि। ९चार इन्च० उचा हुने गरी खाल्डो पुर्नु पर्छ । यसरी पुरेको खाल्डोमा पछि विरूवा लगाउँदा थाहा पाउन ठीक बीचमा पर्ने गरी एक किला गाड्नु पर्छ
विरुवाको छनोट ः
कफीका विरूवा ठूला प्लाष्टिक थैला तयार गरी बोट एवं जरा सर्लक्क सिंधा बढेको, कम्तिमा ३० से।मी। उचाई र ६र७ जोर पात भएका र ८ महिना देखि १८ महिना उमेरको हुनु पर्छ । जात छुट्टिएको, घाम पानी सहन सक्ने गरी कडा बनाइएको र विश्वासिलो
नर्सरीबाट ल्याइएको हुनु पर्छ ।
विरुवा ढुवानी ः
प्लाष्टिक थैला सहितको विरूवा टाढाबाट ढुवानी गर्न अप्ठेरो र महङ्गो पर्ने भएकोले कफी पकेट क्षेत्रभित्र नै नर्सरी गरी विरूवा उत्पादन गर्नु पर्छ । कफीका विरूवा प्लाष्टिकथैलामा माटोको गोला सहित सार्ने बगैंचामा लैजानु पर्छ ।
विरूवा सार्ने समय ः
कफीका विरूवा बर्षाको शुरु ९असार० मा नै सार्नु राम्रो हुन्छ । कफी लगाउने जग्गामा पानी जम्ने समस्या भएमा बर्षादको आखिरी ९भदौं तिर लगाउनु उपयुक्त हुन्छ । ठूलो प्लाष्टिक थैलाका विरूवा भए सिंचाई उपलब्ध हुने ठाउँमा फागुन महिनामा लगाउँदा एक वर्ष पहिले नै फुल फल लाग्न शुरु गर्दछन् । विरूवा बेलुकी पख सार्दा घामको तापले ओइलाउन पाउदैन ।
विरूवा सार्ने तरिका ः
विरूवा लगाउने समयमा खाडल पुर्दा गाडेको किला उखलेर त्यसमा विरूवाको गोला अटाउनेखाल्टो बनाउनु पर्छ । पोली ब्यागबाट विरूवा निकाल्दा गोला नफुटाई निकाल्ने र गोला सहित खाल्टोमा राखी पुर्नुपर्छ । पुर्ने क्रममा प्लाष्टिक थैलामा जहाँसम्म माटोले ढाकेको थियो त्यति भाग मात्र विरूवा लगाउँदा पुर्नुपर्छ । कम पुरे विरूवा सुक्ने र बढीपुरे डाँठ कुहिने डर हुन्छ । खाडल ताजा घाँसपात राखी तत्काल पुरेको हुनु हुँदैन । यस्तो घाँसपात सड्दा निस्कने तातोले विरूवाको जरा जलाउने र त्यहाँ रहेको हावालेसुकाउन सक्छ । विरूवा रोपेको फेद वरिपरिको माटो बसेर दब्ने र पानी जम्ने सम्भावना रहने भएकाले जमिन सतह भन्दा १०— १५ ईन्च अग्लो हुने गरी माटो उठाउनु पर्छ । विरूवाको मूल जरा चुडिएको, बाङ्गो भई बटारिएको, मसिनो डाँठ भै अल्गिएको र अस्वस्थ विरूवा सार्नु हुँदैन । बेजात देखिने र बोट मुनि आफैं उम्रिएका विरूवा पनि सार्नु हुँदैन, यस्ता विरूवाबाट गुणस्तरहिन फल उत्पादन हुन्छ ।
मलखाद
बोट बढ्न, निश्चित आकार दिन तथा हाँगा र पातको समुचित वृद्धि र विकासको लागि आवश्यक खाद्यतत्वको मात्रा तथा माटोले मल सोसेर लिन सक्ने क्षमताको र माटो वा बोटको पात जाँच गरेर प्राप्त नतिजाको आधारमा मलखादको मात्रा सिफारिस गरिन्छ ।
साधारणतया फलले माटोबाट लिएको पोषक तत्वको मात्रा अर्को वर्ष फल लाग्ने डाँठरपातरहाँगारकाण्डलाई आवश्यक पर्ने पोषक तत्व र माटोबाट उडेर र चुहिएर जाने पोषक तत्व समेत बिचार गरी मलखादको मात्रा सिफारिश गरिन्छ । हुर्केको र धेरै फल्ने कफी बोटलाई प्रतिबर्ष सामान्यतया १०० ग्राम नाइट्रोजन, २०–३० ग्राम फस्फोरस र १०० ग्राम पोटास मलको आवश्यकता पर्दछ । १ टन क्लिन बिन उत्पादन गर्दा ४० के।जी। नाइट्रोजन, ७ के।जी। फस्फोरस र ४५ के।जी। पोटास उपयोग गर्छ । तसर्थ उत्पादकत्वका आधारमा पनि मलको मात्रामा फरक पर्छ ।
साधारणतय पहिलो बर्ष ५ ग्राम नाइट्रोजन र ५ ग्राम पोटास प्रति बोट ३–४ पटक दिने ।
दोस्रो बर्ष ः १० ग्राम नाइट्रोजन र १० ग्राम पोटास प्रतिबोट ३–४ पटक गरेर दिने ।
तेस्रो देखि पाँचांै बर्ष ः १२ ग्राम नाईट्रजन, ५ ग्राम फस्फोरस र १२ ग्राम पोटास प्रतिबोट ३–४ पटक गरेर दिने ्र
प्रभावकारी रूपमा मलको प्रयोग गर्ने तरिका
प्राङ्गरिक मलको प्रयोग बढी भन्दा बढी गर्ने ।
खेतबारीमा भएका झारपातहरू कुहाएर पुनः प्रयोग गर्ने ।
हाँगाहरु जहाँसम्म फैलिएको छ, सो को मुनि ३० देखि ४० से।मी। लम्बाई, २० देखि३० से।मी।चौडाई र १५–२० से।मी। गहिरो खाडल खनि मल राख्ने ।
प्रत्येक वर्ष हाँगाहरु फैलिए अनुसार बोटबाट दूरी मिलाई खाडल खनि मल राख्ने र खाडल फरक दिशामा बनाउने । ¬ महिनामा एक पटक झोलमलको प्रयोग गर्ने ।
छहारीको व्यवास्थपन
क० तत्कालीन छहारी
कफीका कलिला विरूवालाई तुषारो पर्ने मौसम ९मंसिर देखी माघ० र सुख्खा मौेसम ९फागुन देखी जेष्ठ० मा छहारीको अति जरुरी हुन्छ । त्यसको लागि धेरै समयसम्म पात नझर्ने रुखका हाँगाहरु जस्तै कटुस वा बाँसको स्याउला, बाँसको टोकरी, चित्रा, खर, पराल, बोरा आदिको छादन बनाई प्रत्येक बोटमा छाँया दिनुपर्छ । त्यसको साथै दुई बोटको बीचमा छिटो बढ्ने प्रकारका कोसे बालीहरु जस्तै अरहर, ढैंचा, सनहेम्प, टेफ्रोसिया आदि लगाउन पनि सकिन्छ ।
ख० अस्थायी छहारीस्
छहारी दिनको लागि ठूलठूला छाँयादार स्थायी विरूवा नहुर्किन्जेलसम्मको लागि अस्थायी छहारीको ब्यवस्था मिलाउनु पर्दछ । अस्थायी छहारीका रुखहरु कफी विरूवा रोप्नु भन्दा १ देखी २ वर्ष अगाडि नै रोप्नु पर्दछ । यनीहरु छिटो बढ्ने, पात मसिनो वा सानो हुने, कफी बालीलाई नोक्सान नपु¥याउने प्रकारको हुनुपर्छ ।अस्थायी छहारीका रुखहरु कफीको प्रत्येक दुई वाउन सकिन्छ । केराले जमिनबाट बढी पानी सोस्ने हुँदा सिंचाईको सुविधा भएको ठाउँमा मात्र यसलाई लगाउनुपर्छ । तीन लाइनको बीचमा रोप्नु पर्छ र स्थायी रुख हुर्के पछि हटाउनु पर्छ । इपिल इपिल, डाडाप, फलेदो, शितल चिनी, केरा, मेवा, आदि अस्थायी ५ छहारीको रुपमा लगा
ग० स्थायी छहारीस्
यस्ता रुखलाई शुरुमा ४ देखी ५ मिटरको फरकमा रोप्ने र बोट हुर्केर बढी छहारी दिन थालेपछि बीच बीचका बोट हटाई स्थान र अवस्था अनुसार ८ देखी १० मिटरको फरकमा स्थायी किसिमले राख्नु पर्छ । कफी बालीले हलुका छहारी मन पराउने हुँदा ५०५ घामछायाँ बोटमा पर्ने गरी रुखहरुलाई समय समयमा काटछाँट गरी पतल्याउनु पर्छ । कफीलाई बढी पहारिलो ठाउँमा ५० देखि ६० प्रतिशत, मध्यम ठाउँमा ४० देखि ५० प्रतिशत र उच्च भागमा ३५ देखि ४० प्रतिशत छहारीका आवश्यकता पर्छ । उत्तर मोहडा भएको जमिनमा पनि कमछहारी दिएपुग्छ ।
